Fotoclub Leeuwarden, introductie.

	ALGEMENE INFORMATIE	GESCHIEDENIS
Home	^{Geschiedenis saai? In 1999 en 2000 verschenen in de Klik-Klak vier afleveringen over de eerste vijfentwintig jaar van de wonderbaarlijke historie van de fotoclub Leeuwarden, de AFVL dus, naar aanleiding van zijn 75-jarige bestaan van de hand van Paul van Eik. Hij verhaalt van prijzen en tentoonstellingen en onwaarschijnlijk lage contributies. Dat waren nog eens tijden!} GESCHIEDENIS VAN DE AFV LEEUWARDEN VAN 1924 TOT 1949 HET BEGIN VAN EEN FOTOCLUB Adriaan Boer kondigde in Focus voor ‘t eerst de te verwachten oprichting van een fotoclub in Leeuwarden aan. Dat gebeurde in een tijd waarin een op hol geslagen paard en een gezonken praam nog voorpaginanieuws waren en Hendrik van der Kallen zijn eerste Havankje nog moest schrijven. Leeuwarden telde ca. 45.000 inwoners, die al konden kiezen uit een ruim aanbod van clubs en verenigingen, waaronder ook enkele die ons nu nogal vreemd in de oren klinken: een Vereniging ter Behartiging van de Belangen van Jonge Meisjes; een Rookvereniging; een Arbeidersvereniging voor Lijkverbranding; een Vereniging tot Christelijk Hulpbetoon aan Blinden en een Zakbijbelbond. De afwezigheid van de televisie zal ongetwijfeld een positief effect gehad hebben op de bloei van het verenigingsleven in die dagen, maar Havanks Belgische collega Simenon geeft nog een andere verklaring. In “Un Crime en Hollande” uit 1931 schrijft hij:”... de Hollanders gaan niet naar cafés, maar ze komen bij elkaar onder voorwendsel dat ze een club vormen, in een zaal die voor hen gereserveerd wordt en daar spelen ze biljart of een ander spel. Nou, veertien dagen geleden was Poppinga ‘s avonds om elf uur ‘s avonds dronken ...” Het is weliswaar een interessante theorie om de oprichting van de AFVL toe te schrijven aan drankzucht, maar niet geheel realistisch als we kijken naar de groei die de amateurfotografie, ook in de rest van Nederland, doormaakte. Zo maakte Boer op 15 november 1923 in Focus niet alleen melding van “het geklep van de fotografische ooievaar boven Leeuwarden”, maar ook in Middelburg, Zwijndrecht, Ede en Schiedam waren fotoclubs op komst, terwijl Alphen en Helmond pas een fotoclub rijker geworden waren. De amateurfotografie had de wind dus flink in de zeilen en Boer, met het door hem opgerichte, geredigeerde en uitgegeven veertiendaagse fotoblad Focus, was daarbij een belangrijke inpirator. Boers aankondiging in Focus werd op 23 januari 1924 in de Leeuwarder Courant gevolgd door een oproep van de heren Ph. Knopper en A. v.d. Veen. Zij verzochten amateurs - dames en heeren - om hun adressen door te geven, zodat bij voldoende animo een vergadering kon worden belegd om tot de oprichting van een Amateur Fotografen Vereniging over te gaan. DE OPRICHTINGSVERGADERING Die animo was er, zodat op woensdag 6 februari 1924 in “één der vergaderzalen Schaaf” de oprichting van de Leeuwarder Amateur-Fotografen Club een feit werd. Staande de vergadering traden 27 leden tot de club toe; de statuten en een huishoudelijk reglement werden vastgesteld evenals de jaarlijkse contributie: fl. 5,- voor leden; fl. 2,50 voor juniores en minstens fl. 2,50 voor kunstlievende leden. Het voorlopige bestuur werd gevormd door: A. v.d. Veen, voorzitter; Ph.C. Knopper, secretaris; mevr. A. Landstra-Hansma, penningmeesteres en de heren W.F.M. van Schaik en J.G. Roest Crollius. Aan de zaalwanden hingen bekroonde inzendingen van de Focus-prijsvraag “Landschap met wolken” en besloten werd Adriaan Boer uit te nodigen om een eerste voordracht voor leden en genodigden te houden. ADRIAAN BOER IN LEEUWARDEN Boer schreef over zijn betrokkenheid bij de oprichting van de fotoclub in Leeuwarden: “Het verheugt ons, dat wij ook bij de stichting dezer club, zij het uit de verte, hulp mochten verleenen en het is ons aangenaam, te kunnen meedeelen, dat op 6 maart a.s. voor de jonge fotoclub te Leeuwarden de redacteur van Focus hoopt op te treden in een propagandavergadering. We verwachten dat alle lezers uit Leeuwarden en omstreken dien avond aanwezig zullen zijn.” Die propaganda-bijeenkomst vond plaats in “Amicitia” en Boer, zelf een verwoed landschapsfotograaf, had als onderwerp voor zijn voordracht gekozen: “Landschapsfotografie voor den amateur.”. Hij hield de aanwezigen voor, dat er met eenvoudige middelen goede resultaten geboekt konden worden en dat het voornaamste was dat er “een man met hersens” achter ‘t matglas stond. Van belang was het verder, aldus Boer, dat er regelmatig gefotografeerd werd: “De amateurfotograaf moet geregeld werken; iedere week een paar opnamen doen, zoals ook geldt bij pianospelen, zang, enz.” Hij besloot de avond met de projectie van lantaarnplaatjes (8.3 x 8.3 dia’s), zowel van hemzelf als van anderen, hij wees daarbij op fouten en gaf nog vele wenken. De club telde op dat moment 40 leden en 6 kunstlievende leden. PROGRAMMA Na de voordracht van Boer moest het gewone clubleven van de grond getild worden; daartoe werden maandelijkse vergaderingen gehouden in de bovenzaal van de Coöperatieve Zuivelbank aan het Zaailand. De in de oprichtingsvergadering vastgestelde doelstelling bood voldoende aanknopingspunten voor de samenstelling van een programma: “De Leeuwarder Amateur Fotografen Club zal de bevordering der fotografie o.m. trachten te bereiken door het houden van bijeenkomsten ter beschouwing en bespreking van het werk op fotografisch gebied, dat door de leden wordt vertoond en door hen zelf of door anderen is vervaardigd; door het organiseeren van tochten tot het doen van fotografische opnamen en het houden van en deelnemen aan wedstrijden en tentoonstellingen op fotografisch gebied.” Reeds op 27 maart 1924 circuleerde er een rondzendportefeuille met tijdschriften onder de leden. Ook de rondreiscollecties met bekroonde inzendingen van de Focus-prijsvragen en demonstraties op fototechnisch gebied maakten vanaf het prille begin onderdeel uit van de clubavonden. Op 17 mei werd de eerste clubtocht gehouden met als bestemming “het waterland” van Tietjerk en Suawoude. Aan deze tocht werd een kleine onderlinge wedstrijd verbonden met bescheiden prijzen. De jurering was in handen van de heren W.F.M. van Schaik, A. Velsink en Ph.C. Knopper. Na de zomervakantie werd het bestuur uitgebreid met 2 leden-commissarissen: De heren P. Brugman uit Leeuwarden en J. de Boer uit Warga. Ph.C. Knopper, één van de initiatiefnemers, verhuisde en werd als secretaris vervangen door H. Sanders. Men besloot in oktober een onderlinge wedstrijd te houden en al naar gelang de kwaliteit van de inzendingen een tentoonstelling te houden. DE EERSTE TENTOONSTELLING De tentoonstelling met maar liefst 150 foto’s vond plaats van 25 t/m 28 december in de Foyer van de Harmonie. Kennelijk niet geheel overtuigd van de kwaliteit van het eigen werk had men “de heeren kunstfotografen (Franz) Ziegler te Zwolle en (Doekle) Deinema te Leeuwarden” bereid gevonden om “ter aanvulling en opluistering” ook enige werken in te zenden, overigens was het in die tijd niet ongebruikelijk dat amateurs en vakfotografen gezamelijk exposeerden. De recensent van de Leeuwarder Courant was mild in zijn oordeel: “Er is daar zeer goed werk vertegenwoordigd. ... Natuurlijk staat al dit werk niet op hetzelfde peil. Er zijn dingen bij, die men onder de rubriek “aardige kiekjes” kan rangschikken, er is ook werk, dat te opzettelijk, te pretentieus aandoet, maar daar tusschen in hangen afbeeldingen die treffen om de visie welke ze juist zóó en niet anders deed nemen en volgens een bepaald, hier het meest voor geëigend procédé deed uitwerken. Dat zijn foto’s die door hun individualiteit kunstwaarde hebben.” Driehonderd mensen bezochten de tentoonstelling en dat mocht, het slechte weer en de entree van 25 cent plus stedelijke belasting in aanmerking genomen, toch wel bevredigend genoemd worden, vond het bestuur. Op oudjaarsavond 1924 telde de vereniging ruim vijftig leden en tien kunstlievende leden. Al met al reden genoeg voor het bestuur en de leden om tevreden terug te kijken op het oprichtingsjaar. DEMONSTRATIES, LEZINGEN, WEDSTRIJDEN EN EXPOSITIES In 1925 nam de berichtenstroom in Focus en de Leeuwarder Courant wat af. Wel stuurde secretaris Sanders trouw een verslagje naar Focus als er een spreker op bezoek was geweest. Zo weten we dat F.J. Kurtz in dat jaar twee keer langs kwam om Kodak-produkten te demonstreren en dat de heer Sprock een causerie hield over bioscoopopnamen. Zijn praatje werd verlevendigd met de projectie van enkele door hemzelf opgenomen films, die op de club met groot enthousiasme werden ontvangen. Ook werden er plannen gemaakt voor een onderlinge wedstrijd en enkele fototochten en er werd een avond met lantaarnplaatjes en een praatje van de voorzitter van de fotoclub in Heerenveen, de heer J. Visser, in het vooruitzicht gesteld. In 1926 werd het in de gedrukte media nog stiller rond de club; slechts het verslag van de in januari gehouden jaarvergadering en de rondreisroute van de Focus-kollekties verschaffen ons enig inzicht in de activiteiten van de club. Tijdens de jaarvergaderingen trad de penningmeesteresse mevr. Landstra-Hansma af. Secretaris Sanders nam haar taken over, terwijl in haar plaats A. Velsink het bestuur kwam versterken. Verder werd tijdens de jaarvergadering het programma gepresenteerd voor het komende jaar. In februari wilde men een werkavond houden voor het retoucheren van vergrotingen en in maart zou een wedstrijd gehouden worden in het maken van lantaarnplaatjes. In het najaar wilde men een fotowedstrijd organiseren, waaraan ook niet-leden konden deelnemen. Op 4 april 1927 gaf Adriaan Boer opnieuw acte de présence in Leeuwarden, deze keer om een demonstratie van het pigmo en pigmo-overdruk procédé te geven en de inzendingen van een onderlinge wedstrijd tussen de fotoclubs van Harlingen en Leeuwarden te jureren. Bij de juniores werden alle prijzen in de wacht gesleept door Harlingers, maar bij de seniores voerde Leeuwarden de boventoon: A. v.d. Veen, A. Velsink en C. Habekottee legden respectievelijk beslag op de eerste, derde en vierde prijs. De bekende Harlinger cineast/fotograaf G.A. Aalfs nestelde zich op een tweede plaats tussen dit Leeuwarder gezelschap. Adriaan Boer stelde later in zijn verslag van die avond verheugd vast: “Hoe groot de belangstelling voor de fotografie in het Noorden is, moge hieruit blijken, dat de vergadering door een vijftig à zestig personen werd bijgewoond, waarvan een twintigtal per speciale autobus uit Harlingen waren gekomen en ‘s avonds laat de reis, die een uur duurt, weer moesten aanvaarden.” Hij besloot zijn verslag met de wens: “Mogen de fotoclubs te Leeuwarden en Harlingen nog lang werkzaam zijn in het belang der lichtbeeldkunst, in het Noordelijk district.” VERGADERINGEN EN CONTRIBUTIEVERLAGING Tijdens de jaarvergadering op 6 februari 1927 nam H. de Vries de bestuurszetel over van J. de Boer. Enkele vergaderingen later blijkt De Vries ook de penningen van de club onder zijn hoede te hebben genomen. Niets wijst erop dat het ledenaantal in die tijd terugliep, maar met fl. 327,47 in kas werd besloten de jaarcontributie van fl. 5,- naar fl. 2,50 te verlagen om daarmee toetreding van een groter aantal leden mogelijk te maken. Op de laatste vergadering voor de zomervakantie nam G.J. Postma het secretariaat over van Sanders, die was verhuisd. Voorzitter Van der Veen gaf een demonstratie van het zilverpigment-procédé en afgesproken werd om zondag 15 mei een foto-fietstocht naar Dokkum te houden. Op 12 oktober startte het nieuwe winterseizoen. Er werd meegedeeld dat de leden voor 50 cent per dag een pers voor het pigmo-overdruk procédé konden huren van de club. Opnieuw stond de uitbreiding van het ledenbestand op de agenda. Onduidelijk blijft of dit werd ingegeven door een stagnerend of teruglopend ledenaantal of dat men gewoon streefde naar zoveel mogelijk leden. Het bestuur schatte dat de stad 400 tot 500 amateurfotografen rijk was en wilde trachten via fotohandelaren adressen te verkrijgen van “ernstig werkende amateurs”. De heer van der Krieke merkte (terecht, aldus het verslag) op, dat voor nieuwe leden “de zaak wel eens wat te machtig was en hun feitelijk boven de pet ging”. Men wilde daarin voorzien door het houden van ontwikkel- en vergrotingsavonden. Verder werden er avonden gepland voor het Pigmo-procédé, lantaarnplaatjes en het opzetten en opplakken van foto’s. Twintig leden gaven zich op voor een fototocht op zondag 23 oktober naar Giethoorn. De heer Hiemstra zegde onder voorbehoud een autobus toe, waarmee om precies acht uur vanaf het Wilhelminaplein zou worden vertrokken. DE EERSTE LEICA IN LEEUWARDEN In 1928 waren op de clubavonden wederom regelmatig Focus-kollekties te bewonderen. In maart hield de club een onderlinge lantaarnplaatjeswedstrijd met als onderwerp Leeuwarden (en omgeving). Bijna honderd lantaarnplaatjes dongen mee naar de prijzen, die door één van de leden beschikbaar waren gesteld. De prijzen werden toegekend aan A. Velsink, A. v.d. Veen, mr. M.E. Hepkema, G. Posma, W.F. Jilderda en G.J. Boeschoten. Op maandag 1 oktober demonstreerde de heer Baumann op een clubavond de toen nog vrij onbekende Leica camera, die sinds 1925 op de markt was. Het gebruikte filmformaat was gebaseerd op het 35 mm-cineformaat en deze kleinbeeldcamera gold in die tijd als zeer snel en compact; begrijpelijk als men hem vergelijkt met de toen gebruikelijke middenformaatcamera’s, die in advertenties uit die tijd werden aangeduid als kleine camera’s. Voorzitter van der Veen stak zijn bewondering niet onder stoelen of banken: “Schitterende beelden werden geprojecteerd, waaruit bleek, dat men met de Leica camera niet alleen snel na elkaar kan opnemen, doch dat de optiek van een bewonderenswaardige kwaliteit is. Groote scherptediepte en op het doek een mooie plastiek.” KANARIEVERENIGING “KWEEKLUST” In samenwerking met de Leeuwarder kanarievereniging “Kweeklust” werd het jaar uitgeluid met een gezamelijke tentoonstelling. De advertentie in de Leeuwarder Courant stelde de bezoekers een gevarieerd aanbod in het vooruitzicht: “Een ogenblik van genot verschaft u de tentoonstelling van zang-, kleur- en sierkanaries op 24 - 25 - 26 december a.s. in den Foyer van de Harmonie. Tevens verzameling vlinders en kevers en een keurcollectie foto’s van de Leeuwarder Amateur Fotografen Club. Entrée fl. 0,20 plus stedelijke belasting.” Het verslag in de Leeuwarder Courant was een regelrechte uitnodiging om de expositie te bezoeken, over het getoonde werk werd dan ook zeer lovend geschreven: “... een collectie buitengewoon mooie en scherpe foto’s, welke voor het werk van een vakman niet onder behoeven te doen.” en iets verderop: “Er waren hedenmiddag bij de opening der tentoonstelling al heel wat bezoekers, die het trapje opliepen om dat fijne fotowerk te bewonderen.” Een al te kritische houding mocht van de Leeuwarder Courant ook niet verwacht worden ; W.F.M. van Schaik was namelijk behalve hoofdredacteur van die krant tevens bestuurslid van de fotoclub en de club op haar beurt was natuurlijk een kleine adverteerder. Meer waarde kan gehecht worden aan de beschrijving van de onderwerpskeuze van de leden in die jaren: “... Prachtige waterpartijen, landschappen, straatgezichten en koppen zijn hier tentoongesteld en verdienen aller aandacht.” Kortom de picturale foto’s waar de meeste amateurs in die tijd dol op waren. “ER IS FOTOGRAFEEREN EN FOTOGRAFEEREN” Op de jaarvergadering, gehouden in de Zuivelbank op maandag 14 januari 1929, werden A. van der Veen en G. Postma als voorzitter en secretaris herkozen, terwijl wegens het vertrek van H. de Vries de heer W.F. Jilderda als penningmeester werd gekozen. Op voorstel van het bestuur werd met algemene stemmen besloten om de contributie weer op fl. 5,- per jaar te brengen. Tijdens de jaarvergadering is ongetwijfeld nog nagepraat over de tweede plaats, die de club enkele dagen daarvoor had gehaald in de “Vereenigings-lantaarnplaatwedstrijd”, uitgeschreven door de Nederlandsche Amateur Fotografen Vereniging te Amsterdam. Over 1929 is verder nog vermeldenswaard de expositie met foto’s van het Friese waterland tijdens de Leeuwarder Watersport Tentoonstelling in de Harmonie. De organisatie van deze tentoonstelling berustte bij de vereniging “Leeuwarder Watersport”. De belangstelling van de zijde van het publiek en de pers voor deze tentoonstelling, die landelijke aandacht trok, was groot. De aanwezigheid van de fotoclub was waarschijnlijk te danken aan een overlap in de ledenbestanden van de L.W.S. en de fotoclub. (Iets dergelijks zou ook de aanwezigheid van de fotoclub op de Kanarietentoonstelling in 1928 kunnen verklaren.) Op de Watersport Tentoonstelling hingen foto’s - de Leeuwarder Courant spreekt van “kunststukjes” - van een vijftal leden: J. de Boer, J.A.F. Fritzlin, C. Habekottee, B. van der Meulen en A. van der Veen. Ook 1930 werd geopend met de jaarvergadering in de Zuivelbank. A. v.d. Veen, voorzitter van de club sinds de oprichting, bedankte voor het voorzitterschap en werd opgevolgd door Albert Velsink. Er werd een onderlinge wedstrijd in twee klassen gehouden en aangekondigd werd, dat de N.V. Fotopharm op 28 januari de nieuwe Ergo-papieren en Halie-folies zou demonstreren. Van zondag 30 maart t/m 13 april werd geëxposeerd in het Princessehof. Leden van de Fotoclub, de Maatschappij van Schilder- en Teekenkunst en Kunst aan Allen hadden vrij toegang; anderen betaalden een kwartje entree. De Leeuwarder Courant spreekt over “beschaafd werk, dat door een voldoende beheerschte techniek wordt ondersteund”. De recensent ziet geen reden om het “aloude debat over de vraag of het fotografeeren ooit bij de kunsten ingelijfd kan worden” weer op te halen. Hij vindt dat de expositie bewijst: “Dat er fotografeeren en fotografeeren is en dat er naast de kiekjes-makerij ook nog wel iets anders bestaat.” De redacteur van het Leeuwarder Nieuwsblad gaat iets verder: “Over ‘t algemeen staat het tentoongestelde werk op hoog peil en het versterkt de overtuiging, dat er met vergrootingen in gomdruk, pigment-druk en pigment-overdruk, doch ook met gewone vergrootingen, zoals het werk van de heer Postma, artistieke resultaten te bereiken zijn, waardoor de fotografie meer wordt dan een handigheidje en de kunst nadert.” CRISIS Iedere tijd heeft zijn eigen onheilsboodschappers, zo ook 1931. J. Westra uit Sneek valt de twijfelachtige eer te beurt om de noodklok te luiden voor de amateurfotografie in Friesland. Hij stuurt daartoe een brief naar Focus, waarin hij constateert dat de georganiseerde amateurfotografie in Friesland aan het inslapen is. Inderdaad wordt van de fotoclub in Leeuwarden in de periode 1931-1944 weinig tot niets vernomen. De in 1923 opgerichte fotoclub in Heerenveen werd in 1926 al weer opgeheven en ook de fotoclub in Harlingen (oprichtingsdatum onbekend) is in (of voor) 1931 verdwenen. In Sneek werd in 1931 met meer succes een fotoclub opgericht: De Filter. Ook in de vooroorlogse jaren vinden we die club, in tegenstelling tot de AFV Leeuwarden, regelmatig terug in de annalen van Focus. Tegenwoordig bestaat de club nog steeds onder een iets gewijzigde naam: ‘t Filter. In de eerste helft van de jaren dertig duiken de namen van A. v. d. Veen en A. Velsink nog regelmatig op in Focus, maar van de club wordt eigenlijk niets meer vernomen. Op de begrafenis van (oud-)voorzitter Albert Velsink op 7 mei 1936 is nog wel een afvaardiging van de fotoclub aanwezig. In de winter van ‘45 duikt de club weer op in het Nederlandsch Jaarboek voor Fotokunst 1944/46. Het secretariaat van de club is op dat moment in handen van P.J. Kinderman. Blijkens de adressenlijst in het Nederlandsch Jaarboek behoort Leeuwarden op dat moment tot een groep van dertig fotoclubs, die aangesloten waren bij de BNAFV. Op dezelfde lijst staan ook een zestal clubs die niet aangesloten zijn bij de Bond, waaronder een fotoclub uit Heerenveen, waar blijkbaar opnieuw een club was opgericht. EEN NIEUWE FOTOCLUB ? Sinds 1946 komt fotoclub Leeuwarden weer regelmatig voor op de verzendlijst van de Focus-kollekties. In 1947 werd het secretariaat overgenomen door Th.C. Nakken. Hij schreef in die jaren enkele malen een artikeltje voor Focus (“Waarheen tijdens de vacantie?” en “Maak zelf een dokaklok.”) en viel regelmatig in de prijzen bij Focus-prijsvragen. Toen Nakken in 1955 naar Arnhem verhuisde werd hij wegens zijn verdiensten voor de club benoemd tot erelid. Tot aan zijn dood in 1982 bleef hij het wel en wee van de club op afstand volgen. In 1976 klom hij nog een keer in de pen naar aanleiding van een artikeltje van Wim Spijker in de Klik-Klak. Spijker doet daarin verslag van zijn ontmoeting met een gepensioneerde stukadoor, die in vroeger dagen ook als kelner in het Oranje Hotel had gewerkt. Deze man had destijds overwogen om lid te worden van de AFVL maar van het lidmaatschap afgezien omdat hij het allemaal “wat te stijf” vond. Nakken vindt dat de bevindingen van de stukadoor/kelner niet in overeenstemming zijn met de toenmalige sfeer op de club en schrijft: “In de eerste jaren van 1940/45 zijn wij met enige amateurfotografen, waaronder de heren Nap, Kinderman en wijlen de heer Jeelof en dr. Roest Crollius in het Oranje Hotel bijeengekomen om een nieuwe fotoclub op te richten, omdat de oude club enkele jaren daarvoor ter ziele was gegaan. Meerdere jaren hebben wij regelmatig (niet: weleens) in het Oranje Hotel vergaderd. Dat deze bijeenkomsten stijf gevonden zijn, meen ik ten stelligste te moeten bestrijden. Er heerste altijd een ongedwongen en geanimeerde sfeer. Natuurlijk zijn er wel eens “ups en downs” geweest, daaraan ontkom je in een besloten bijeenkomst niet, dat zal nu ook wel bij tijd en wijle het geval zijn. Destijds werd op rang of stand van leden niet gelet, evenmin of men in het bezit was van een kostbare foto-uitrusting of een fotoboxje. “Status” was bijzaak, van “stijfheid” is nooit sprake geweest. Al met al heb ik aan de reeks van jaren dat ik in Leeuwarden actief lid van de fotoclub heb mogen zijn bijzonder prettige herinneringen.” SPECULATIE EN INTERPRETATIE Over smaken valt niet te redetwisten, maar wat te denken van Nakkens opmerking dat de oude fotoclub enkele jaren voor de oorlog ter ziele was gegaan en dat hij met enkele anderen in de beginjaren van de oorlog een nieuwe fotoclub had opgericht? Om een antwoord op deze en andere vragen te kunnen geven moet ik enigszins opportunistisch aan het speculeren slaan. Welke oorzaak kan ten grondslag hebben gelegen aan het inslapen van de fotoclub eind jaren dertig? De economische crisis en de (naderende) oorlog kunnen als mogelijke oorzaken uitgesloten worden. (De fotoclub Sneek draaide in die jaren gewoon door en Nakken c.s. kwamen tijdens de oorlog ook gewoon bijeen in het Oranje Hotel). Animo voor het lidmaatschap van een fotoclub, die er begin jaren veertig klaarblijkelijk wel was, zal er eind jaren dertig toch ook wel geweest zijn. Dan blijft er eigenlijk nog maar één mogelijke oorzaak over: een bestuurlijke crisis, waardoor de programmering en het innen van de contributies weg zijn gevallen. Met als gevolg dat de club eigenlijk is ingeslapen, zonder misschien daadwerkelijk opgeheven te zijn. Nakken spreekt 35 jaar later over “ter ziele gaan”, wat nog wel enige ruimte voor interpretatie laat. Ik denk dat (de meeste van) de door Nakken genoemde heren, die begin jaren veertig een “nieuwe” fotoclub oprichtten, ook lid waren van de “oude” club toen deze ter ziele ging. Van dr. J.G. Roest Crollius staat dat vast. Hij was vanaf de oprichtingsvergadering in ‘24 bestuurslid van de AFVL. Van Ph. Jeelof lijkt het zeer waarschijnlijk, omdat hij tijdens een Focus prijsvraag in 1929 al een eervolle vermelding kreeg en Focus (Adriaan Boer) altijd een warm pleitbezorger was voor de aansluiting bij een fotoclub. Van J.N. Kinderman en Th.C. Nakken weet ik dat niet, maar het zou mij niets verbazen dat deze heren (en Roest Crollius en Jeelof) elkaar nog kenden van de oude club. Als dat zo is (en ik denk dat het zo is) dan kan de nieuwe fotoclub waarover Nakken spreekt ook rustig gezien worden als de oude fotoclub, die na enkele jaren bestuurloosheid eindelijk weer een bestuur kreeg. Ik houd het er maar op dat we met de jubileumexpositie in het Stadskantoor zeer terecht de gevolgen hebben gevierd van het initiatief dat twee Leeuwarder amateurfotografen (A. v.d. Veen en Ph.C. Knopper) inmiddels zesenzeventig jaar geleden namen. Paul van Eik	Oude Logo van de AFVL Recente geschiedenis Om elkaar op de hoogte te houden was het blad KLIK KLAK opgezet. Oude KliK Klak jes Mei Aug 2003 Sept Okt 2003 Sept okt 2004 Laatste KLIK KLAK April 2005 Nieuws brief 20 jan 2006 Daarna nam de Website de functie over van het Blad Klik Klak.

GESCHIEDENIS

Home

^{Geschiedenis saai? In
1999 en 2000 verschenen in de Klik-Klak vier afleveringen over de
eerste vijfentwintig jaar van de wonderbaarlijke historie van de
fotoclub Leeuwarden, de AFVL dus, naar aanleiding van zijn
75-jarige bestaan van de hand van Paul van Eik. Hij verhaalt van
prijzen en tentoonstellingen en onwaarschijnlijk lage
contributies. Dat waren nog eens tijden!}

GESCHIEDENIS VAN DE AFV LEEUWARDEN

VAN 1924 TOT 1949

HET BEGIN VAN EEN FOTOCLUB
Adriaan Boer kondigde in Focus voor ‘t eerst de te verwachten oprichting van een fotoclub in Leeuwarden aan. Dat gebeurde in een tijd waarin een op hol geslagen paard en een gezonken praam nog voorpaginanieuws waren en Hendrik van der Kallen zijn eerste Havankje nog moest schrijven. Leeuwarden telde ca. 45.000 inwoners, die al konden kiezen uit een ruim aanbod van clubs en verenigingen, waaronder ook enkele die ons nu nogal vreemd in de oren klinken: een Vereniging ter Behartiging van de Belangen van Jonge Meisjes; een Rookvereniging; een Arbeidersvereniging voor Lijkverbranding; een Vereniging tot Christelijk Hulpbetoon aan Blinden en een Zakbijbelbond. De afwezigheid van de televisie zal ongetwijfeld een positief effect gehad hebben op de bloei van het verenigingsleven in die dagen, maar Havanks Belgische collega Simenon geeft nog een andere verklaring. In “Un Crime en Hollande” uit 1931 schrijft hij:”... de Hollanders gaan niet naar cafés, maar ze komen bij elkaar onder voorwendsel dat ze een club vormen, in een zaal die voor hen gereserveerd wordt en daar spelen ze biljart of een ander spel. Nou, veertien dagen geleden was Poppinga ‘s avonds om elf uur ‘s avonds dronken ...” Het is weliswaar een interessante theorie om de oprichting van de AFVL toe te schrijven aan drankzucht, maar niet geheel realistisch als we kijken naar de groei die de amateurfotografie, ook in de rest van Nederland, doormaakte. Zo maakte Boer op 15 november 1923 in Focus niet alleen melding van “het geklep van de fotografische ooievaar boven Leeuwarden”, maar ook in Middelburg, Zwijndrecht, Ede en Schiedam waren fotoclubs op komst, terwijl Alphen en Helmond pas een fotoclub rijker geworden waren. De amateurfotografie had de wind dus flink in de zeilen en Boer, met het door hem opgerichte, geredigeerde en uitgegeven veertiendaagse fotoblad Focus, was daarbij een belangrijke inpirator. Boers aankondiging in Focus werd op 23 januari 1924 in de Leeuwarder Courant gevolgd door een oproep van de heren Ph. Knopper en A. v.d. Veen. Zij verzochten amateurs - dames en heeren - om hun adressen door te geven, zodat bij voldoende animo een vergadering kon worden belegd om tot de oprichting van een Amateur Fotografen Vereniging over te gaan.

DE OPRICHTINGSVERGADERING
Die animo was er, zodat op woensdag 6 februari 1924 in “één der vergaderzalen Schaaf” de oprichting van de Leeuwarder Amateur-Fotografen Club een feit werd. Staande de vergadering traden 27 leden tot de club toe; de statuten en een huishoudelijk reglement werden vastgesteld evenals de jaarlijkse contributie: fl. 5,- voor leden; fl. 2,50 voor juniores en minstens fl. 2,50 voor kunstlievende leden. Het voorlopige bestuur werd gevormd door: A. v.d. Veen, voorzitter; Ph.C. Knopper, secretaris; mevr. A. Landstra-Hansma, penningmeesteres en de heren W.F.M. van Schaik en J.G. Roest Crollius. Aan de zaalwanden hingen bekroonde inzendingen van de Focus-prijsvraag “Landschap met wolken” en besloten werd Adriaan Boer uit te nodigen om een eerste voordracht voor leden en genodigden te houden.

ADRIAAN BOER IN LEEUWARDEN
Boer schreef over zijn betrokkenheid bij de oprichting van de fotoclub in Leeuwarden: “Het verheugt ons, dat wij ook bij de stichting dezer club, zij het uit de verte, hulp mochten verleenen en het is ons aangenaam, te kunnen meedeelen, dat op 6 maart a.s. voor de jonge fotoclub te Leeuwarden de redacteur van Focus hoopt op te treden in een propagandavergadering. We verwachten dat alle lezers uit Leeuwarden en omstreken dien avond aanwezig zullen zijn.” Die propaganda-bijeenkomst vond plaats in “Amicitia” en Boer, zelf een verwoed landschapsfotograaf, had als onderwerp voor zijn voordracht gekozen: “Landschapsfotografie voor den amateur.”. Hij hield de aanwezigen voor, dat er met eenvoudige middelen goede resultaten geboekt konden worden en dat het voornaamste was dat er “een man met hersens” achter ‘t matglas stond. Van belang was het verder, aldus Boer, dat er regelmatig gefotografeerd werd: “De amateurfotograaf moet geregeld werken; iedere week een paar opnamen doen, zoals ook geldt bij pianospelen, zang, enz.” Hij besloot de avond met de projectie van lantaarnplaatjes (8.3 x 8.3 dia’s), zowel van hemzelf als van anderen, hij wees daarbij op fouten en gaf nog vele wenken. De club telde op dat moment 40 leden en 6 kunstlievende leden.

PROGRAMMA
Na de voordracht van Boer moest het gewone clubleven van de grond getild worden; daartoe werden maandelijkse vergaderingen gehouden in de bovenzaal van de Coöperatieve Zuivelbank aan het Zaailand. De in de oprichtingsvergadering vastgestelde doelstelling bood voldoende aanknopingspunten voor de samenstelling van een programma: “De Leeuwarder Amateur Fotografen Club zal de bevordering der fotografie o.m. trachten te bereiken door het houden van bijeenkomsten ter beschouwing en bespreking van het werk op fotografisch gebied, dat door de leden wordt vertoond en door hen zelf of door anderen is vervaardigd; door het organiseeren van tochten tot het doen van fotografische opnamen en het houden van en deelnemen aan wedstrijden en tentoonstellingen op fotografisch gebied.” Reeds op 27 maart 1924 circuleerde er een rondzendportefeuille met tijdschriften onder de leden. Ook de rondreiscollecties met bekroonde inzendingen van de Focus-prijsvragen en demonstraties op fototechnisch gebied maakten vanaf het prille begin onderdeel uit van de clubavonden. Op 17 mei werd de eerste clubtocht gehouden met als bestemming “het waterland” van Tietjerk en Suawoude. Aan deze tocht werd een kleine onderlinge wedstrijd verbonden met bescheiden prijzen. De jurering was in handen van de heren W.F.M. van Schaik, A. Velsink en Ph.C. Knopper. Na de zomervakantie werd het bestuur uitgebreid met 2 leden-commissarissen: De heren P. Brugman uit Leeuwarden en J. de Boer uit Warga. Ph.C. Knopper, één van de initiatiefnemers, verhuisde en werd als secretaris vervangen door H. Sanders. Men besloot in oktober een onderlinge wedstrijd te houden en al naar gelang de kwaliteit van de inzendingen een tentoonstelling te houden.

DE EERSTE TENTOONSTELLING
De tentoonstelling met maar liefst 150 foto’s vond plaats van 25 t/m 28 december in de Foyer van de Harmonie. Kennelijk niet geheel overtuigd van de kwaliteit van het eigen werk had men “de heeren kunstfotografen (Franz) Ziegler te Zwolle en (Doekle) Deinema te Leeuwarden” bereid gevonden om “ter aanvulling en opluistering” ook enige werken in te zenden, overigens was het in die tijd niet ongebruikelijk dat amateurs en vakfotografen gezamelijk exposeerden. De recensent van de Leeuwarder Courant was mild in zijn oordeel: “Er is daar zeer goed werk vertegenwoordigd. ... Natuurlijk staat al dit werk niet op hetzelfde peil. Er zijn dingen bij, die men onder de rubriek “aardige kiekjes” kan rangschikken, er is ook werk, dat te opzettelijk, te pretentieus aandoet, maar daar tusschen in hangen afbeeldingen die treffen om de visie welke ze juist zóó en niet anders deed nemen en volgens een bepaald, hier het meest voor geëigend procédé deed uitwerken. Dat zijn foto’s die door hun individualiteit kunstwaarde hebben.” Driehonderd mensen bezochten de tentoonstelling en dat mocht, het slechte weer en de entree van 25 cent plus stedelijke belasting in aanmerking genomen, toch wel bevredigend genoemd worden, vond het bestuur. Op oudjaarsavond 1924 telde de vereniging ruim vijftig leden en tien kunstlievende leden. Al met al reden genoeg voor het bestuur en de leden om tevreden terug te kijken op het oprichtingsjaar.

DEMONSTRATIES, LEZINGEN, WEDSTRIJDEN EN EXPOSITIES
In 1925 nam de berichtenstroom in Focus en de Leeuwarder Courant wat af. Wel stuurde secretaris Sanders trouw een verslagje naar Focus als er een spreker op bezoek was geweest. Zo weten we dat F.J. Kurtz in dat jaar twee keer langs kwam om Kodak-produkten te demonstreren en dat de heer Sprock een causerie hield over bioscoopopnamen. Zijn praatje werd verlevendigd met de projectie van enkele door hemzelf opgenomen films, die op de club met groot enthousiasme werden ontvangen. Ook werden er plannen gemaakt voor een onderlinge wedstrijd en enkele fototochten en er werd een avond met lantaarnplaatjes en een praatje van de voorzitter van de fotoclub in Heerenveen, de heer J. Visser, in het vooruitzicht gesteld. In 1926 werd het in de gedrukte media nog stiller rond de club; slechts het verslag van de in januari gehouden jaarvergadering en de rondreisroute van de Focus-kollekties verschaffen ons enig inzicht in de activiteiten van de club. Tijdens de jaarvergaderingen trad de penningmeesteresse mevr. Landstra-Hansma af. Secretaris Sanders nam haar taken over, terwijl in haar plaats A. Velsink het bestuur kwam versterken. Verder werd tijdens de jaarvergadering het programma gepresenteerd voor het komende jaar. In februari wilde men een werkavond houden voor het retoucheren van vergrotingen en in maart zou een wedstrijd gehouden worden in het maken van lantaarnplaatjes. In het najaar wilde men een fotowedstrijd organiseren, waaraan ook niet-leden konden deelnemen. Op 4 april 1927 gaf Adriaan Boer opnieuw acte de présence in Leeuwarden, deze keer om een demonstratie van het pigmo en pigmo-overdruk procédé te geven en de inzendingen van een onderlinge wedstrijd tussen de fotoclubs van Harlingen en Leeuwarden te jureren. Bij de juniores werden alle prijzen in de wacht gesleept door Harlingers, maar bij de seniores voerde Leeuwarden de boventoon: A. v.d. Veen, A. Velsink en C. Habekottee legden respectievelijk beslag op de eerste, derde en vierde prijs. De bekende Harlinger cineast/fotograaf G.A. Aalfs nestelde zich op een tweede plaats tussen dit Leeuwarder gezelschap. Adriaan Boer stelde later in zijn verslag van die avond verheugd vast: “Hoe groot de belangstelling voor de fotografie in het Noorden is, moge hieruit blijken, dat de vergadering door een vijftig à zestig personen werd bijgewoond, waarvan een twintigtal per speciale autobus uit Harlingen waren gekomen en ‘s avonds laat de reis, die een uur duurt, weer moesten aanvaarden.” Hij besloot zijn verslag met de wens: “Mogen de fotoclubs te Leeuwarden en Harlingen nog lang werkzaam zijn in het belang der lichtbeeldkunst, in het Noordelijk district.”

VERGADERINGEN EN CONTRIBUTIEVERLAGING
Tijdens de jaarvergadering op 6 februari 1927 nam H. de Vries de bestuurszetel over van J. de Boer. Enkele vergaderingen later blijkt De Vries ook de penningen van de club onder zijn hoede te hebben genomen. Niets wijst erop dat het ledenaantal in die tijd terugliep, maar met fl. 327,47 in kas werd besloten de jaarcontributie van fl. 5,- naar fl. 2,50 te verlagen om daarmee toetreding van een groter aantal leden mogelijk te maken. Op de laatste vergadering voor de zomervakantie nam G.J. Postma het secretariaat over van Sanders, die was verhuisd. Voorzitter Van der Veen gaf een demonstratie van het zilverpigment-procédé en afgesproken werd om zondag 15 mei een foto-fietstocht naar Dokkum te houden. Op 12 oktober startte het nieuwe winterseizoen. Er werd meegedeeld dat de leden voor 50 cent per dag een pers voor het pigmo-overdruk procédé konden huren van de club. Opnieuw stond de uitbreiding van het ledenbestand op de agenda. Onduidelijk blijft of dit werd ingegeven door een stagnerend of teruglopend ledenaantal of dat men gewoon streefde naar zoveel mogelijk leden. Het bestuur schatte dat de stad 400 tot 500 amateurfotografen rijk was en wilde trachten via fotohandelaren adressen te verkrijgen van “ernstig werkende amateurs”. De heer van der Krieke merkte (terecht, aldus het verslag) op, dat voor nieuwe leden “de zaak wel eens wat te machtig was en hun feitelijk boven de pet ging”. Men wilde daarin voorzien door het houden van ontwikkel- en vergrotingsavonden. Verder werden er avonden gepland voor het Pigmo-procédé, lantaarnplaatjes en het opzetten en opplakken van foto’s. Twintig leden gaven zich op voor een fototocht op zondag 23 oktober naar Giethoorn. De heer Hiemstra zegde onder voorbehoud een autobus toe, waarmee om precies acht uur vanaf het Wilhelminaplein zou worden vertrokken.

DE EERSTE LEICA IN LEEUWARDEN
In 1928 waren op de clubavonden wederom regelmatig Focus-kollekties te bewonderen. In maart hield de club een onderlinge lantaarnplaatjeswedstrijd met als onderwerp Leeuwarden (en omgeving). Bijna honderd lantaarnplaatjes dongen mee naar de prijzen, die door één van de leden beschikbaar waren gesteld. De prijzen werden toegekend aan A. Velsink, A. v.d. Veen, mr. M.E. Hepkema, G. Posma, W.F. Jilderda en G.J. Boeschoten. Op maandag 1 oktober demonstreerde de heer Baumann op een clubavond de toen nog vrij onbekende Leica camera, die sinds 1925 op de markt was. Het gebruikte filmformaat was gebaseerd op het 35 mm-cineformaat en deze kleinbeeldcamera gold in die tijd als zeer snel en compact; begrijpelijk als men hem vergelijkt met de toen gebruikelijke middenformaatcamera’s, die in advertenties uit die tijd werden aangeduid als kleine camera’s. Voorzitter van der Veen stak zijn bewondering niet onder stoelen of banken: “Schitterende beelden werden geprojecteerd, waaruit bleek, dat men met de Leica camera niet alleen snel na elkaar kan opnemen, doch dat de optiek van een bewonderenswaardige kwaliteit is. Groote scherptediepte en op het doek een mooie plastiek.”

KANARIEVERENIGING “KWEEKLUST”
In samenwerking met de Leeuwarder kanarievereniging “Kweeklust” werd het jaar uitgeluid met een gezamelijke tentoonstelling. De advertentie in de Leeuwarder Courant stelde de bezoekers een gevarieerd aanbod in het vooruitzicht: “Een ogenblik van genot verschaft u de tentoonstelling van zang-, kleur- en sierkanaries op 24 - 25 - 26 december a.s. in den Foyer van de Harmonie. Tevens verzameling vlinders en kevers en een keurcollectie foto’s van de Leeuwarder Amateur Fotografen Club. Entrée fl. 0,20 plus stedelijke belasting.” Het verslag in de Leeuwarder Courant was een regelrechte uitnodiging om de expositie te bezoeken, over het getoonde werk werd dan ook zeer lovend geschreven: “... een collectie buitengewoon mooie en scherpe foto’s, welke voor het werk van een vakman niet onder behoeven te doen.” en iets verderop: “Er waren hedenmiddag bij de opening der tentoonstelling al heel wat bezoekers, die het trapje opliepen om dat fijne fotowerk te bewonderen.” Een al te kritische houding mocht van de Leeuwarder Courant ook niet verwacht worden ; W.F.M. van Schaik was namelijk behalve hoofdredacteur van die krant tevens bestuurslid van de fotoclub en de club op haar beurt was natuurlijk een kleine adverteerder. Meer waarde kan gehecht worden aan de beschrijving van de onderwerpskeuze van de leden in die jaren: “... Prachtige waterpartijen, landschappen, straatgezichten en koppen zijn hier tentoongesteld en verdienen aller aandacht.” Kortom de picturale foto’s waar de meeste amateurs in die tijd dol op waren.

“ER IS FOTOGRAFEEREN EN FOTOGRAFEEREN”
Op de jaarvergadering, gehouden in de Zuivelbank op maandag 14 januari 1929, werden A. van der Veen en G. Postma als voorzitter en secretaris herkozen, terwijl wegens het vertrek van H. de Vries de heer W.F. Jilderda als penningmeester werd gekozen. Op voorstel van het bestuur werd met algemene stemmen besloten om de contributie weer op fl. 5,- per jaar te brengen. Tijdens de jaarvergadering is ongetwijfeld nog nagepraat over de tweede plaats, die de club enkele dagen daarvoor had gehaald in de “Vereenigings-lantaarnplaatwedstrijd”, uitgeschreven door de Nederlandsche Amateur Fotografen Vereniging te Amsterdam. Over 1929 is verder nog vermeldenswaard de expositie met foto’s van het Friese waterland tijdens de Leeuwarder Watersport Tentoonstelling in de Harmonie. De organisatie van deze tentoonstelling berustte bij de vereniging “Leeuwarder Watersport”. De belangstelling van de zijde van het publiek en de pers voor deze tentoonstelling, die landelijke aandacht trok, was groot. De aanwezigheid van de fotoclub was waarschijnlijk te danken aan een overlap in de ledenbestanden van de L.W.S. en de fotoclub. (Iets dergelijks zou ook de aanwezigheid van de fotoclub op de Kanarietentoonstelling in 1928 kunnen verklaren.) Op de Watersport Tentoonstelling hingen foto’s - de Leeuwarder Courant spreekt van “kunststukjes” - van een vijftal leden: J. de Boer, J.A.F. Fritzlin, C. Habekottee, B. van der Meulen en A. van der Veen. Ook 1930 werd geopend met de jaarvergadering in de Zuivelbank. A. v.d. Veen, voorzitter van de club sinds de oprichting, bedankte voor het voorzitterschap en werd opgevolgd door Albert Velsink. Er werd een onderlinge wedstrijd in twee klassen gehouden en aangekondigd werd, dat de N.V. Fotopharm op 28 januari de nieuwe Ergo-papieren en Halie-folies zou demonstreren. Van zondag 30 maart t/m 13 april werd geëxposeerd in het Princessehof. Leden van de Fotoclub, de Maatschappij van Schilder- en Teekenkunst en Kunst aan Allen hadden vrij toegang; anderen betaalden een kwartje entree. De Leeuwarder Courant spreekt over “beschaafd werk, dat door een voldoende beheerschte techniek wordt ondersteund”. De recensent ziet geen reden om het “aloude debat over de vraag of het fotografeeren ooit bij de kunsten ingelijfd kan worden” weer op te halen. Hij vindt dat de expositie bewijst: “Dat er fotografeeren en fotografeeren is en dat er naast de kiekjes-makerij ook nog wel iets anders bestaat.” De redacteur van het Leeuwarder Nieuwsblad gaat iets verder: “Over ‘t algemeen staat het tentoongestelde werk op hoog peil en het versterkt de overtuiging, dat er met vergrootingen in gomdruk, pigment-druk en pigment-overdruk, doch ook met gewone vergrootingen, zoals het werk van de heer Postma, artistieke resultaten te bereiken zijn, waardoor de fotografie meer wordt dan een handigheidje en de kunst nadert.”

CRISIS
Iedere tijd heeft zijn eigen onheilsboodschappers, zo ook 1931. J. Westra uit Sneek valt de twijfelachtige eer te beurt om de noodklok te luiden voor de amateurfotografie in Friesland. Hij stuurt daartoe een brief naar Focus, waarin hij constateert dat de georganiseerde amateurfotografie in Friesland aan het inslapen is. Inderdaad wordt van de fotoclub in Leeuwarden in de periode 1931-1944 weinig tot niets vernomen. De in 1923 opgerichte fotoclub in Heerenveen werd in 1926 al weer opgeheven en ook de fotoclub in Harlingen (oprichtingsdatum onbekend) is in (of voor) 1931 verdwenen. In Sneek werd in 1931 met meer succes een fotoclub opgericht: De Filter. Ook in de vooroorlogse jaren vinden we die club, in tegenstelling tot de AFV Leeuwarden, regelmatig terug in de annalen van Focus. Tegenwoordig bestaat de club nog steeds onder een iets gewijzigde naam: ‘t Filter. In de eerste helft van de jaren dertig duiken de namen van A. v. d. Veen en A. Velsink nog regelmatig op in Focus, maar van de club wordt eigenlijk niets meer vernomen. Op de begrafenis van (oud-)voorzitter Albert Velsink op 7 mei 1936 is nog wel een afvaardiging van de fotoclub aanwezig. In de winter van ‘45 duikt de club weer op in het Nederlandsch Jaarboek voor Fotokunst 1944/46. Het secretariaat van de club is op dat moment in handen van P.J. Kinderman. Blijkens de adressenlijst in het Nederlandsch Jaarboek behoort Leeuwarden op dat moment tot een groep van dertig fotoclubs, die aangesloten waren bij de BNAFV. Op dezelfde lijst staan ook een zestal clubs die niet aangesloten zijn bij de Bond, waaronder een fotoclub uit Heerenveen, waar blijkbaar opnieuw een club was opgericht.

EEN NIEUWE FOTOCLUB ?
Sinds 1946 komt fotoclub Leeuwarden weer regelmatig voor op de verzendlijst van de Focus-kollekties. In 1947 werd het secretariaat overgenomen door Th.C. Nakken. Hij schreef in die jaren enkele malen een artikeltje voor Focus (“Waarheen tijdens de vacantie?” en “Maak zelf een dokaklok.”) en viel regelmatig in de prijzen bij Focus-prijsvragen. Toen Nakken in 1955 naar Arnhem verhuisde werd hij wegens zijn verdiensten voor de club benoemd tot erelid. Tot aan zijn dood in 1982 bleef hij het wel en wee van de club op afstand volgen. In 1976 klom hij nog een keer in de pen naar aanleiding van een artikeltje van Wim Spijker in de Klik-Klak. Spijker doet daarin verslag van zijn ontmoeting met een gepensioneerde stukadoor, die in vroeger dagen ook als kelner in het Oranje Hotel had gewerkt. Deze man had destijds overwogen om lid te worden van de AFVL maar van het lidmaatschap afgezien omdat hij het allemaal “wat te stijf” vond. Nakken vindt dat de bevindingen van de stukadoor/kelner niet in overeenstemming zijn met de toenmalige sfeer op de club en schrijft: “In de eerste jaren van 1940/45 zijn wij met enige amateurfotografen, waaronder de heren Nap, Kinderman en wijlen de heer Jeelof en dr. Roest Crollius in het Oranje Hotel bijeengekomen om een nieuwe fotoclub op te richten, omdat de oude club enkele jaren daarvoor ter ziele was gegaan. Meerdere jaren hebben wij regelmatig (niet: weleens) in het Oranje Hotel vergaderd. Dat deze bijeenkomsten stijf gevonden zijn, meen ik ten stelligste te moeten bestrijden. Er heerste altijd een ongedwongen en geanimeerde sfeer. Natuurlijk zijn er wel eens “ups en downs” geweest, daaraan ontkom je in een besloten bijeenkomst niet, dat zal nu ook wel bij tijd en wijle het geval zijn. Destijds werd op rang of stand van leden niet gelet, evenmin of men in het bezit was van een kostbare foto-uitrusting of een fotoboxje. “Status” was bijzaak, van “stijfheid” is nooit sprake geweest. Al met al heb ik aan de reeks van jaren dat ik in Leeuwarden actief lid van de fotoclub heb mogen zijn bijzonder prettige herinneringen.”

SPECULATIE EN INTERPRETATIE
Over smaken valt niet te redetwisten, maar wat te denken van Nakkens opmerking dat de oude fotoclub enkele jaren voor de oorlog ter ziele was gegaan en dat hij met enkele anderen in de beginjaren van de oorlog een nieuwe fotoclub had opgericht? Om een antwoord op deze en andere vragen te kunnen geven moet ik enigszins opportunistisch aan het speculeren slaan. Welke oorzaak kan ten grondslag hebben gelegen aan het inslapen van de fotoclub eind jaren dertig? De economische crisis en de (naderende) oorlog kunnen als mogelijke oorzaken uitgesloten worden. (De fotoclub Sneek draaide in die jaren gewoon door en Nakken c.s. kwamen tijdens de oorlog ook gewoon bijeen in het Oranje Hotel). Animo voor het lidmaatschap van een fotoclub, die er begin jaren veertig klaarblijkelijk wel was, zal er eind jaren dertig toch ook wel geweest zijn. Dan blijft er eigenlijk nog maar één mogelijke oorzaak over: een bestuurlijke crisis, waardoor de programmering en het innen van de contributies weg zijn gevallen. Met als gevolg dat de club eigenlijk is ingeslapen, zonder misschien daadwerkelijk opgeheven te zijn. Nakken spreekt 35 jaar later over “ter ziele gaan”, wat nog wel enige ruimte voor interpretatie laat. Ik denk dat (de meeste van) de door Nakken genoemde heren, die begin jaren veertig een “nieuwe” fotoclub oprichtten, ook lid waren van de “oude” club toen deze ter ziele ging. Van dr. J.G. Roest Crollius staat dat vast. Hij was vanaf de oprichtingsvergadering in ‘24 bestuurslid van de AFVL. Van Ph. Jeelof lijkt het zeer waarschijnlijk, omdat hij tijdens een Focus prijsvraag in 1929 al een eervolle vermelding kreeg en Focus (Adriaan Boer) altijd een warm pleitbezorger was voor de aansluiting bij een fotoclub. Van J.N. Kinderman en Th.C. Nakken weet ik dat niet, maar het zou mij niets verbazen dat deze heren (en Roest Crollius en Jeelof) elkaar nog kenden van de oude club. Als dat zo is (en ik denk dat het zo is) dan kan de nieuwe fotoclub waarover Nakken spreekt ook rustig gezien worden als de oude fotoclub, die na enkele jaren bestuurloosheid eindelijk weer een bestuur kreeg. Ik houd het er maar op dat we met de jubileumexpositie in het Stadskantoor zeer terecht de gevolgen hebben gevierd van het initiatief dat twee Leeuwarder amateurfotografen (A. v.d. Veen en Ph.C. Knopper) inmiddels zesenzeventig jaar geleden namen.

Paul van Eik